Connect with us

पत्रपत्रिकाबाट

औषधि कम्पनीको सेटिङ : डाक्टरलाई टुरदेखि कार, औषधि बिक्रेतालाई थरिथरिका उपहार

Published

on

काठमाडौँ :  एउटै रोगको लागि एउटा डाक्टरले लामो समयदेखि एउटा औषधि लेखिरहेको हुन्छ भने अर्को डाक्टरले अर्कै। किन ?

वास्तवमा औषधि कम्पनीहरुको सेटिङ यहीँबाट सुरु हुन्छ। औषधिको मूल्य चर्को हुने कारण पनि यही हो।

अधिकांश डाक्टरहरुले लेख्ने औषधिमा स्वार्थ लुकेको हुन्छ। औषधि व्यवस्था विभागका निर्देशक नारायणप्रसाद ढकालका अनुसार एउटै औषधिको कम्पनी अनुसार बोनस फरक हुन्छ। कसैले बोनस बढी दिन्छन्, कसैले दिँदैनन्। मूल्य पनि कम्पनी अनुसार एउटै हुँदैन।

बोनस धेरै दिने कम्पनीहरुले औषधि बिक्रेतालाई टार्गेट गर्छन् भने कम बोनस दिनेहरुले डाक्टरलाई।

मेडिकल क्षेत्रका जानकारहरुका अनुसार धेरै कम्पनीहरुको टार्गेट औषधि बिक्रेता र डाक्टर दुबै पर्छन्। जसरी कम्पनीले औषधि पसलहरुलाई बोनस दिएर औषधि व्यापार वृद्धि गरिरहेको छन्, त्यसैगरी डाक्टरलाई विभिन्न उपहार दिएर औषधि लेख्न लगाइरहेका छन्।

डाक्टरमाथि यसरी हुन्छ औषधि कम्पनीको लगानी

ब्रान्डेड कम्पनीले डाक्टरलाई लगानी गरेको कारण साना कम्पनीहरु मारमा परेका हुन्छन्। त्यसैले डाक्टरलाई धेरै लगानी गर्न नसक्ने कम्पनीहरुले औषधि पसलहरुलाई औषधिमा धेरै बोनस दिने गर्छन्।

कम्पनीले १० देखि १०० प्रतिशतसम्म बोनस छुट्याएको हुन्छ। औषधिको प्रकृति र कम्पनी अनुसार बोनसफरक फरक हुन्छ। जस्तै कुनै औषधि १ बट्टा किन्दा २ स्ट्रिप बोनस आउँछ भने कुनैमा १० स्ट्रिपसम्म बोनस आउँछ।

यही बोनसकै कारण पनि औषधिको मूल्य बढी परेको हुन्छ ।

बोनससँगै ठूलो भोलममा औषधि ल्याउँदा औषधि पसलेहरुले उपहार पनि पाँउछन् जसको कारण उनीहरु बोनस र उपहार दिने औषधिको औषधि बेच्न आकर्षित हुन्छन्।

धेरै बोनस भएका औषधिहरुमा साधारण पेनकिलरदेखि एण्टिबायोटिकसम्म पर्छ। यी औषधिहरु औषधि पसलेहरुले डाक्टरले नलेखिकन पनि बेच्ने गर्छन्। किनकि, यस्ता औषधिहरु बजारमा सर्वाधिक बिक्री हुने औषधिमा पर्छन्।

बोनस नदिने कम्पनीहरुको टार्गेट भनेकै डाक्टरहरु हुन्। किनकि, डाक्टरहरुले लेखेपछि औषधि बिक्रेताले सजिलै अर्को औषधि रिप्लेस गर्न सक्दैन।

मुटु, सुगर, प्रेसरको औषधिमा डाक्टरले नलेखी मनपरी बेच्न पाइँदैन। त्यसैले कम्पनीले यस्ता औषधिमा बोनस नदिएपनि छुट भने दिएको हुन्छ। मुटु, सुगर र प्रेसरको डाक्टरहरुले औषधि कम्पनीबाट अन्य डाक्टरहरुभन्दा बढी लाभ लिइरहेका हुन्छन्।

औषधि पसलहरुलाई फ्रिज र ब्ल्यांकेट, डाक्टरलाई गाडी र टुर प्याकेज

ड्युटीमा रहेका डाक्टर भेट्न टाइसुट लगाएर अस्पतालमै पुग्ने मानिसहरु धेरैले याद गरेका हुन्छन्। ती औषधि कम्पनीका एमआर (मेडिकल रिप्रेजेन्टेटिभ) हुन्।

उनीहरुले डाक्टरहरुलाई औषधि लेखाउने सेटिङ र आफ्नो औषधि लेखिरहेका छन् कि छैनन् फलोअप गर्छन्।

कुन डाक्टरसँग के भइरहेको छ, कम्पनीलाई जानकारी दिन्छन्। त्यसपछि कम्पनीले कुन डाक्टरलाई के गर्नु पर्ने हो, व्यवस्था गर्छन्। एमआरले सेटिङ गर्न नसकेका डाक्टरहरुसँग सेटिङ गर्न कम्पनीको म्यानेजर आफै पनि पुग्नुपर्ने हुन्छ।

औषधि कम्पनीले पसललाई दिने गिफ्टहरुमा ब्लांकेट, कुकर, फ्रिज लगायतहुन्छन्। सामानको भोलुम अनुसार गिफ्टको भोलुम पनि बढ्छ।
काठमाडौँको औषधि कम्पनीमा कार्यरत एकजना एमआर नाम नबताउने शर्तमा भन्छन् ‘कम्पनीले आफ्नो औषधि लेखाउनको लागि डाक्टरहरुको परिवारलाई टुर प्याकेज, सवारी साधन लगायत अन्य विभिन्न सेवा सुविधा प्रदान गर्छ। यस्तो सुविधा लिने अत्यधिक नाम चलेका डाक्टरहरुदेखि साधारण डाक्टरहरु पनि छन्।’

उनका अनुसार भर्खर अध्ययन सकाएर आएका डाक्टरदेखि नाम चलेका पुरानो डाक्टरहरुलाई औषधि कम्पनीले नियमित जसो विभिन्न सेवा सुविधाहरु दिइरहेका छन्। डाक्टरहरुलाई एउटा कम्पनीले दिन छोड्यो भने अर्कोले दिन्छ। र, डाक्टरहरु अर्कै कम्पनीको औषधि लेख्न थाल्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले कम्पनीले डाक्टरको परिवारलाई समय-समयमा टुर, कलेजको पढाइ फ्रि गरिदिन्छन्।’

‘सेल्स पुगेन, सामान राखिदिनुपर्यो, भन्दै कम्पनीहरु विभिन्न स्किमहरु लिएर आउँछन्। स्किम लिएर आएका सबैलाई अर्डर दिन सम्भव नै हुँदैन। धेरै उठाउँदा बोनस र स्किम धेरै पाइन्छ किन नउठाउने? आखिर हामीले औषधि बेच्नै पर्छ,’ बानेश्वर फार्मेसीका सञ्चालक भन्छन्, ‘डाक्टरहरुपनि यसरी नै बाध्य भएका हुन्। उनीहरुले औषधि लेख्नैपर्छ। औषधि लेखेको केही सेवा सुविधा दिन्छ भने किन नलिने, एउटाले नलिएपनि अर्कोले लिइरहेको हुन्छ।’

कसले पाउँछन् त गिफ्ट र बोनस?

‘हाम्रो जस्तो सानो फार्मेसीमा एमआरहरु छिर्दैनन्। भन्नेबित्तिकै होलसेलले पनि औषधि ल्याइदिँदैनन्,’ कौशलटार फार्मेसीका सञ्चालक भन्छन्, ‘ठूलो व्यापार र ठूलो रकमको सामान उठाउने ठाउँमा चलखेल हुने त हो नि, हाम्रो सानो व्यापारमा को छिर्छ र।’

एमआरहरुका अनुसार कम्पनीबाट यस्तो गिफ्ट र अतिरिक्त बोनसहरु पाउने ठूला औषधि पसल, पोलिक्लिनिक र अस्पतालहरु हुन्छन्। सानो औषधि पसल भने कम्पनीले तोकेको बोनस मात्र पाउँछन्, । किनकि, उनीहरुले ठूलो भोलुममा औषधि उठाउँदैनन्।’

डाक्टरको हकमा पनि कम्पनीहरुले डाक्टरको लोकप्रियता हेरेर उपहारको व्यवस्था गरेको हुन्छ।

कसरी ठगिन्छन् बिरामी ?

औषधि व्यवस्था विभागका निर्देशक नारायणप्रसाद ढकालका अनुसार कम्पनीहरुले डाक्टर र औषधि बिक्रेतालाई करौडौँ खर्च गर्ने रकम औषधिको मूल्यमा लगाउँछन्। प्रलोभनमा परेको रकम उठाउन औषधिको मूल्य बढाउँछन्।

‘त्यस्ता खर्च जोडेर बनेको औषधि हामीसँग आइपुग्दा तेब्बर मूल्य पर्न जान्छ। डाक्टर र औषधि बिक्रेतालाई गरेको खर्च कम्पनीले बिरामीहरुसँग उठाउँछन्। यसरी नै बिरामी मारमा परेका छन्,’ ढकाल थप्छन्, ‘औषधि कम्पनीको यस्तो कार्य रोक्न हामीले चेतावनी दिएका छौँ। तर, रोकिएको छैन।’

ठूलै रोग नलागी डाक्टरलाई चेकअप गराउने चलन अझैपनि नेपालमा विकास भएको छैन। औषधि पसलमा गएर औषधि माग्ने र फार्मेसिस्टहरुले दिएको औषधि खाने चलन छ। यस्तो गर्दा सही उपचार नपाउने जोखिम हुन्छ भने औषधि पसलले आफूले धेरै बोनस पाउने र फाइदा हुने औषधि दिएर पठाउँछ। त्यस्ता औषधिको गुणस्तरमा विस्वस्त हुन सकिँदैन। किनकि, बोनस भनेको १०० प्रतिसत फाइदा हो।

के भन्छ औषधि व्यवस्था विभाग?

ढकालका अनुसार औषधि बेच्नको लागि उपहार दिनु गैरकानुनी हो। औषधि बेच्नको लागि उपहारको सेटिङ गर्नु, डाक्टरलाई प्रलोभनमा पार्नु औषधि कम्पनीले गरेको बदमासी हो। त्यस्तो गर्नेलाई कारवाही गर्नुपर्छ।

तर, आजसम्म कुनै कम्पनीलाई कारवाही हुन सकेको छैन। किन त?

‘औषधि कम्पनीले डाक्टरलाई गरेको लगानी सबैलाई थाहा छ। तर, एउटा मात्र निकायले यसलाई कारवाही गर्न सक्दैन,’ ढकाल भन्छन्, ‘डाक्टरहरुलाई खर्च गरेको रकम अन्य खर्चमा जोड्छन्। यस्ता काम लुकाएर गर्ने भएकाले हामीले केही गर्न सक्दैनौँ। हामीसँग कम्पनीहरुले डाक्टरहरुलाई प्रलोभनमा पारेको सूचना नआएको पनि होइन। तर, प्रमाण नभएर केही गर्न सकेका छैनौँ।’

औषधि कम्पनीहरुले डाक्टरहरुलाई विदेश लगेका, धेरै पैसाको प्रलोभनमा पारेको र अत्यन्तै महंगो घर र गाडी जस्ता उपहारहरु दिएका सूचनाहरु प्राप्त भएको ढकाल बताउँछन्।

‘औषधि ऐन, कालोबजारी ऐन र बिक्री प्रवर्द्धन ऐन यस्तै गलत कार्य रोक्न बनेको हो,’ ढकालले भने, ‘ तर, प्रमाणको अभावमा यी ऐनहरु लागू हुन सकेको छैन।’

प्रमाण प्राप्त गर्न अनुगमन हुनुपर्छ। औषधि व्यवस्था विभागबाट अनुगमन भएको छ त?

ढकाल भन्छन्, ‘छैन, व्यवस्थित अनुगमन हुन सकेको छैन। हामीले सकेका छैनौँ।


औषधि बिक्री प्रवर्द्धन संहिता २०७३ मा रहेको व्यवस्था

किन हुन सकेको छैन त अनुगमन?

ढकालका अनुसार अनुगमनको लागि आयकर विभाग, सिडियो कार्यालय, मेडिकल काउन्सिल र उद्योग मन्त्रालयहरु सबैको समन्वय हुन जरुरी छ। अत्यन्तै व्यवस्थित र व्यवहारिक अनुगमन भएमात्र रोक्न सकिन्छ। किनकि, उनीहरुले हिसाबमा प्रलोभन खर्च लुकाएर सामाजिक उत्तरदायित्व र अन्यमा जोड्छन्। अनि उपहार दिने, विदेश पठाउने जस्ता काम हामीले थाहा नपाउने गरी गर्छन्।’

‘हामीसँग जनशक्ति अत्यन्तै कम छन्। भएका जनशक्ति त्यता लाग्ने हो भने यताको नियमित काम रोकिन्छ। त्यसैले हामीले नसकेका हौँ,’ ढकालले भने ।

उपहार बोनसमा खर्च गर्न किन बाध्यता?

नेपाली औषधि बजारमा भारतीय ठूला कम्पनीको दबदबा कायम छ। तुलनात्मक रुपमा भारतीय कम्पनीका औषधिहरु डाक्टरले बढी लेख्ने गर्छन्। नेपाली कम्पनीहरु टिक्नको लागि भारतीय कम्पनीको सिको गर्दै उपहार दिने गरेको नेपाली कम्पनीमा कार्यरत एमआरहरु बताउँछन्।
उनीहरु भन्छन्, ‘भारतीय कम्पनीले औषधि बिक्रेतालाई बोनस र डाक्टरहरुलाई उत्तिकै खर्च गर्छन्। उनीहरुसँग प्रतिस्पर्धा गर्नको लागि हाम्रा कम्पनीहरुले पनि खर्च गर्छन्। तर, उनीहरुको जत्ति खर्च गर्न हाम्रा कम्पनी सक्दैनन्।’

एमआरहरुका अनुसार डाक्टरहरुलाई खर्च नगरी औषधि डाक्टरले लेख्दैनन्। एउटा कम्पनीले खर्च नगरे अर्को कम्पनीले गर्छ।  गरिरहेको छ। बजारमा टिक्न अवस्था हेरेर खर्च गर्नुपर्छ।

औषधि व्यवस्था विभागको रेकर्ड अनुसार नेपालमा ३२ वटा औषधि कम्पनीहरु सञ्चालनमा छन्। आधी भन्दा बढी बजार भारतीय कम्पनीले ओगटेको छ।

बजारमा नेपाली कम्पनीहरु बीच आफ्नै प्रतिस्पर्धा छ। त्यसको साथसाथै भारतीय कम्पनीहरुसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेकाले धेरै बोनस दिएर व्यापार बढाउने रणनीति लिएको एमआरहरु बताउँछन्। नेपाली कम्पनीले भारतीय कम्पनीसँग मात्र होइन युरोप र अष्ट्रेलियाको कम्पनीसँग पनि प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेको छ।

 श्रोत सागर बुढाथोकी/पहिलोपोस्ट

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

पत्रपत्रिकाबाट

काठमाडौंमा ४२ ब्राण्डका दूध मध्ये ४० मा भेटियो सोडा !

Published

on

२९ जेठ  काठमाडौं । अहिले काठमाडौंमा दैनिक साढे ५ लाख लिटर हाराहारी प्रशोधित दूध (पाउच) उपभोक्ताले दैनिक खपत गरिरहेका छन् । हरेक दिन काठमाडौं सहरबाट कम्तीमा २ करोड ९७ लाख रुपैयाँ किसानले गाउँ लैजान्छन् ।

कृषि उपजमध्ये सहरबाट सर्वाधिक मुद्रा गाउँ पुर्‍याउने यो मुख्य वस्तुको गुणस्तर खस्केको, स्वास्थ्यलाई हानि पुर्‍याउने अखाद्य वस्तु मिसावट भएको गुनासो तालुक मन्त्रालयसमक्ष पुगेपछि सोमबार कृषिमन्त्री चक्रपाणि खनालले राजधानीका चारवटा डेरीमा छापा मारे ।

कृषि राज्यमन्त्री रामकुमारी चौधरी र खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागका महानिर्देशक सञ्जीवकुमार कर्ण, फुड इन्स्पेक्टरसहित बालाजु औद्योगिक क्षेत्र पुगेका मन्त्री खनालले औद्योगिक क्षेत्रभित्र सञ्चालित आधुनिक डेरी प्रोडक्ट लिमिटेड, सामूहिक कृषक लिमिटेडको सुलभ दूध, सरकारी स्वामित्वको दुग्ध विकास संस्थान (डीडीसी) र औद्योगिक क्षेत्र बाहिरको पुष्प डेरी फार्ममा छापा मारेका थिए।
यी सबैमा सरसफाइको कमी देखिन्थ्यो । यीमध्ये दूध बनाउन प्रयोग गरिने धूलो दूधका बोरामा उत्पादन म्याद नखुलेको भेटिएपछि आधुनिक डेरीका ३ र पुष्प डेरीको एक गरी ४ वटा गोदाममा मन्त्री खनालले सिलबन्दी गराए ।

मन्त्रि ले छापा मर्नु अघि २५ ओटा डेरी उद्योग का ४२ वोटा ब्रान्डका दुध पाउच संकलन गरेका थिए जस मध्ये ४० वोटा मा मानव स्वास्थ्य लाइ हानिकारक सोडियम बाइकर्बोनेट (सोडा)   फेला परेको महानिर्देशक कर्ण ले बताए ।

धूलो दूध बाक्लो दही बनाउन तथा दूधमा हुने ठोस पदार्थ (एसएनएफ) को मात्रा बढाउन प्रयोग गरिन्छ । त्यस्तै उद्योगीले किसानबाट दूधकम संकलन नहुने अवस्थामा धूलोबाटै प्रशोधित दूध बनाई चिल्लो पदार्थ (फ्याट) मिश्रण गरी बिक्री गर्छन्।

यस अघि बुधबार डिडिसिले मन्त्रालयलाइ १२ वोटा डेरिको दुधको गुणस्तर जाँचेर प्रतिवेदन बुझाएको थियो। सो प्रतिवेदनमा ७ वोटा डेरिले सोडा मिसाउने गरेको उल्लेख गरेको छ।

यो खबर आजकोकान्तिपुर दैनिकमा छ ।

Continue Reading

जीवनशैली

साइक्लिङ: मुटुको स्वास्थ्यका लागि लाभदायक

Published

on

१८ फाल्गुन- काठमाडौँ — मुटु रोग विशेषज्ञ डा. ओममूर्ति अनिल आफूकहाँ मुटु रोग उपचारका लागि आउने धेरैजसो बिरामीलाई नियमित साइकल चलाउने सल्लाह दिन्छन् । उनी साइकल चलाउनुलाई ‘काममै व्यायाम’ बताउँछन् ।

शारीरिक रूपमा आफूलाई सक्रिय राख्न मर्निङवाक, जगिङ, दौड, पौडी, पैदल हिँडाइ, ट्रेड मिलमा हिँडाइलगायत जुनसुकै तरिका अपनाउन सकिन्छ । तर साइक्लिङको विशेष महत्त्व के छ भने, यो सबैका लागि उपलब्ध र उपयुक्त हुनुको साथै यसमा व्यायामसँगै कार्य सम्पादनसमेत हुन्छ । यसले तपाईंको शक्ति, सन्तुलन र समन्वय बढाउँछ ।
साइकल चलाउँदा मुटु सामान्यभन्दा बढी धड्किन्छ । यसले रक्त सञ्चार राम्रो हुनुको साथै हाम्रो मांसपेशीलाई सही आकारसमेत दिन्छ । साइक्लिङले हाम्रो काम गर्ने स्टामिना (सहनशीलता) बढाउन समेत सघाउँछ । साइकल चलाउँदा मुटुलगायतका रोगमा देखिने लाभबारे भने अहिलेसम्म देशमा कुनै खास अध्ययन भएको भने छैन ।
डा. ओममूर्तिले आफूकहाँ उपचार र सल्लाहका लागि आउने अधिकांश साइकल यात्रीमा मुटु रोग र यसको जोखिम अन्य व्यक्तिको दाँजोमा कम पाएको बताउँछन् । ‘मेरो अनुभव र अवलोकनमा साइकल चलाउनेहरूको मुटु बढी स्वस्थ रहनुको साथै मुटुसम्बन्धी रोगहरूको जोखिम पनि कम देखिन्छ,’ डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘मेरो प्रत्यक्ष अनुभवमा उमेरले छ दशक नाघिसकेका भए पनि साइकल चलाइरहेकाहरू अन्यको दाँजोमा बढी स्वस्थ छन् ।’ साइकल चलाउनु जीवन्त व्यायाम हो । यसमा बारम्बार एउटै स्थलमा उस्ताउस्तै प्रक्रिया दोहर्‍याएर झर्को लाग्ने हुँदैन । शरीरको विभिन्न अवयवको व्यायाम हुनुका साथै हरेक पल एकाग्र रहनुको साथै मन र मस्तिष्कसमेत सक्रिय रहन्छ ।
‘हामी सबैका लागि शारीरिक सक्रियता, व्यायाम अत्यावश्यक छ । दैनिक आवश्यकताका लागि सुरक्षित रूपमा साइकल चढ्नु सबैभन्दा उपयुक्त प्रक्रिया हो,’ डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘शारीरिक रूपले सक्रिय वयस्कहरूमा असामयिक मृत्यु हुने सम्भावना ३० प्रतिशतसम्म कम हुन्छ भने मुटु रोग, मधुमेह, क्यान्सर, स्ट्रोक आदि जस्ता दीर्घ रोगहरू विकसित हुने सम्भावना आधाभन्दा कम हुन्छ ।’ शारीरिक सक्रियता नभएकाहरूलाई सक्रिय व्यक्तिको दाँजोमा हार्ट अटयाक हुने सम्भावना दोब्बर हुने आंैल्याउँदै डा. ओममूर्ति थप्छन्, ‘शारीरिक सक्रियताको कमीले उत्पन्न हुने जोखिम र दिनहुँ २० खिल्ली चुरोट खाएर हुने जोखिम उस्ताउस्तै हो भन्नेचाहिँ नसोच्नुस् ।’
ब्रिटिस हार्ट फाउन्डेसन (बीएचएफ) का अनुसार पनि साइक्लिङ स्वस्थ मुटुका लागि धेरै लाभदायक छ । साइक्लिङ सहज, सुलभ र सस्तो यात्रा साधन र वातावरणमैत्री मात्रै नभई यसलाई आफ्नो जीवनमा अंगिकार गर्दा मुटुका साथै समग्र स्वास्थ्यमै सकारात्मक प्रभाव पार्छ । साइकल चलाउँदा हामीले राम्रो अनुभव गर्ने न्युरो ट्रान्समिटर ‘इन्डोर्फिन’ शरीरमा निस्किन्छ । दिनहुँ दुई पटक कम्तीमा आधा घन्टाकै भए पनि साइकल चढेर छोटो दूरीको यात्रामा निस्कँदा पनि मानव स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्नुका साथै मुटु तथा रगतका नलीहरू (कार्डियो भास्कुलर) सम्बन्धी प्रणालीलाई पनि धेरै फाइदा पुर्‍याउँछ । साइकलको सिटले तपाईंको शरीरको करिब ७० प्रतिशत तौल सम्हाल्ने भएकोले तपाईंको जोर्नीमा दबाब धेरै कम पर्छ ।
साइकल चलाउँदा शरीरका सबै मांसपेशीहरू सक्रिय मात्र नभएर यसको उपयोगसमेत हुन्छ । यसअन्तर्गत हामीले प्याडल चलाउने भएकोले खुट्टाको मांसपेशी सबैभन्दा बढी सक्रिय हुन्छ । यति मात्र नभई पेट, पिठ्युँ, हात लगायतका मांसपेशीहरूसमेत सक्रिय हुन्छन् । बीएचएफका अनुसार साइकल चलाउनुले हाम्रो सम्पूर्ण शरीरलाई शक्ति प्रदान गर्छ ।
के भन्छ अध्ययनले ?
एउटा अध्ययनको दाबीअनुसार नियमित साइकल चलाइरहेका वा चलाउन सुरु गरेकाहरूमा साइकल नचलाउनेको दाँजोमा उच्च रक्तचाप, मधुमेह, उच्च ट्राइग्लिसराइड र मोटोपनाको जोखिम धेरै कम हुन्छ । ४३ वर्ष औसत उमेर भएका करिब २४ हजार स्विडिसमा एक दशकसम्म गरिएको यो अध्ययन अमेरिकन हार्ट जर्नलमा प्रकाशित छ । यस्तै, जर्नल सर्कुलेसनमा प्रकाशित र ५०–६५ वर्ष उमेर समूहका करिब ४५ हजार डेनिसमा गरिएको अध्ययनअनुसार सातामा आधा घण्टादेखि एक घण्टासम्म साइकल चलाउनेहरूमा साइकल नचलाउनेको तुलनामा धेरै कम मात्रामा हार्ट अटयाक हुने सम्भावना हुन्छ । दुई दशकसम्म गरिएको यो अध्ययनले साइक्लिङलाई कोरोनरी मुटु रोगबाट बचावटका लागि सबैभन्दा राम्रो उपाय रहेको सुझाएको छ ।
नियमित चलाउँदा
– मुटु र रक्त नलीसम्बन्धी स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ ।
– शरीरको बोसोको स्तर कम गर्छ ।
– जोर्नीको गतिशीलता बढाउँछ ।
– चिन्ता र उदासीपना कम गर्छ ।
– शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्य राम्रो बनाउँछ ।
– मांसपेशीको शक्ति र लचिलोपन बढाउँछ ।
– मोटोपना घटाउनुका साथै तौल नियन्त्रण गर्छ ।
– तनावको स्तर घटाउँछ ।
– हाड बलियो बनाउँछ ।
– धेरै रोगबाट जोगाउँछ ।
कसले साइकल चलाउने ?
जोर्नीको समस्या भएकाहरू, शारीरिक सन्तुलनको समस्या वा अति वृद्घबाहेक हरेक व्यक्तिले साइकल चलाउन सक्छन् । डा. ओममूर्तिका अनुसार, मुटु रोगी, उच्च रक्तचाप भएकाहरू, मधुमेहका रोगी, हृदयाघात भइसकेकाहरू लगायत सबै खाले व्यक्तिले सुरक्षित तरिकाले साइकल चलाउन सक्छन् । मुटु रोगी वा हार्ट अटयाक भइसकेकाले समेत व्यायाम गर्न बन्द गर्नु हँुदैन । तर अति व्यायामबाट पनि बच्नुपर्छ । जोर्नीको दुखाइ भएकाहरूले विशेषज्ञको सल्लाहमा साइकल चलाउन सक्छन् ।
धेरै गर्मी वा धेरै जाडोमा साइकल चलाउनबाट बच्नुस् । यसले रक्तसञ्चारलाई प्रभावित गर्न सक्छ । साइकल चलाउँदा सास फेर्नमा समस्या भए वा धेरै बढी थकाइ लागे चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुपर्छ ।
साइकल चलाउँदा
– हेल्मेट मात्र नभई घुँडा र कुहिनोको गार्डसमेत लगाउनुस् ।
– मौसमअनुसारको उपयुक्त लुगा लगाउनुस् ।
– उमेर र क्षमताअनुसार आफ्नो लक्ष्य निर्धारण गर्नुस् ।
– पर्याप्त मात्रामा पानी पिउनुस् ।
– साइकल चलाउनुअघि मांसपेशीलाई तताउन (वार्म अप) र तन्काउन (स्ट्रेच) नबिर्सनुस् ।
साभार: अतुल मिश्र,कान्तिपूर दैनिक 

 

Continue Reading

जीवनशैली

दाह्री काट्न आउँछ ?

Published

on

अतुल मिश्र, काठमाडौं, २३ पाैष— हामीले नियमित रूपमा दाह्री काट्ने गरेका छौं । तर दाह्री कसरी काट्दा स्वस्थकर एवं वैज्ञानिक हुन्छ भन्ने जानकारी कमैलाई हुन सक्छ । हामीमध्ये धेरैजसोले दाह्री काट्ने तरिका आफ्ना बुवा, काका, दाइ वा कुनै आफन्तबाट सिकेका हुन्छौं ।

विदेशमा छुरा/ब्लेड वा मेसिनले दाह्री काट्ने गरिन्छ भने हाम्रो मुलुकमा अझै पनि छुरा/ब्लेडकै प्रयोग बढी हुने गर्छ । ‘गलत रूपले दाह्री काट्दा सबैभन्दा बढी फलिक्युलाइटिस अर्थात् हाम्रो रौंको जरो (रोमछिद्र) मा संक्रमण हुन्छ,’ छाला रोग तथा सौन्दर्य विशेषज्ञ डा. धर्मेन्द्र कर्ण भन्छन्, ‘दाह्री काट्न नजान्दा हामीले धेरै प्रकारका संक्रमण, छालासम्बन्धी समस्या निम्त्याउन सक्छौं ।’
थुप्रै व्यक्तिका लागि दाह्री काट्नु पीडादायक प्रक्रियासमेत हुने गर्छ । उनीहरू दाह्री काट्ने सही तरिका थाहा नभएर वा छिटछिटो त्यो काम सम्पन्न गर्ने निहुँमा आफूलाई नोक्सान पुर्‍याउँछन् । दाह्री काट्नका लागि व्यक्तिविशेषले आफूअनुकूल उपयुक्त समय, ब्लेड, साबुन र प्रक्रिया चयन गर्नुपर्ने औंल्याउँदै डा. कर्ण भन्छन्, ‘अनुहारमा डन्डीफोर/एक्ने भएकाहरू, रूखो वा संवेदनशील छाला भएकाहरू, विभिन्न प्रकारका एलर्जी लगायतका समस्यासँग जुध्नेहरूले आफूलाई अनुकूल हुने गरी दाह्री काट्ने सामग्री र तरिका अपनाउनुपर्छ ।’
डन्डीफोर भएकाहरूले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । नत्र समस्या अझ गम्भीर हुन सक्छ । यस्ता व्यक्तिले इलेक्ट्रिक रेजरले दाह्री काट्ने गर्नुपर्छ, यद्यपि यसो गर्दा ब्लेडले काट्दा जस्तो चिल्लो नहुन सक्छ ।
अर्को कुरा, दाह्री काट्नलाई परम्परागत रूपको एउटा ब्लेड भएको रेजरको दाँजोमा घुम्ने टाउको भएको, न्यूनतम दुई वा योभन्दा बढी ब्लेडसहितको रेजर उपयुक्त हुन्छ । केही वर्षयता आएका दुई, तीन, चार वटा ब्लेड भएका रेजरहरू चलाउन सजिलो हुनुका साथै जोखिमको सम्भावना पनि कम हुन्छ ।
धारिलो नभएको वा धेरैपटक प्रयोगमा आइसकेको ब्लेडले दाह्री काट्दा समस्या हुन सक्छ । यस्तो अभ्यासले छाला रातो हुन सक्छ । साथै गाला वा घाँटीमा छाला ताछिने, कालाकाला दाग आउने पनि हुन सक्छ ।
‘यति मात्र नभई धार नभएको ब्लेडले रौंसँगै तपाईंको छालाको केही मात्रासमेत खौरेर बाहिर निकाल्छ,’ डा. कर्ण आंैल्याउँछन्, ‘रेजरलाई छालामा बेस्सरी नभएर हल्का दबाब दिएर दाह्री खौरनुपर्छ ।’
उपयुक्त ब्लेड चयनपछि दाह्री काट्नका लागि सही साबुन अर्थात् सेभिङ जेल वा फोम रोज्नुपर्छ । ‘दाह्री काट्नुअघि अनुहारलाई पानीले राम्ररी भिजाएर साबुन लगाउनुपर्छ । यसले छाला/रौं र ब्लेडबीच हुने घर्षण चिप्लो बनाउँछ र अनुहारमा हुन सक्ने नोक्सानलाई कम गर्छ ।’ डा. कर्णका अनुसार बास्ना आउने विभिन्न प्रकारका सेभिङ क्रिम, जेल, फोम वा साबुनले एलर्जीसमेत हुन सक्ने भएकाले आफूलाई कुन उपयुक्त हुन्छ भन्ने थाहा पाउनुसमेत आवश्यक हुन्छ ।
अनुहारमा दाह्री कुन दिशाबाट उम्रेको छ र कतातर्फ गइरहेको छ भन्ने बारेसमेत विशेष ध्यान दिनुपर्छ । जुन दिशामा रौँ उम्रेको छ, सधैंभरि त्यही दिशामा काट्ने प्रयास गर्नुपर्छ । धेरैजसो व्यक्तिले अनुहार चिटिक्क पार्न भनेर दाह्री उम्रेको दिशाविपरीत काटने गर्छन् । यसो गर्दा अनुहार बढी सफा त देखिन्छ तर छालाभित्र भएको रौँसमेत काटिन्छ । दाह्री उम्रेको दिशाविपरीत काट्दा अनुहारमा जलन, रातोपना, धब्बा, दाग, संक्रमण आदि हुने सम्भावना बढ्छ ।
दाह्री काट्दा छालामा भएको प्राकृतिक तेल, मोइस्चराइजर आदिसमेत खुर्किने हुन्छ । त्यसैले दाह्री काटिसकेपछि अनुहारमा एन्टिसेप्टिक पदार्थ लगाउनुपर्छ । मोइस्चराइजर तेल आदि लगाउँदा पनि राम्रै हुन्छ । यसो गर्नालेअनुहारको छाला थप सुक्खा हुन पाउँदैन ।
दाह्री के हो ?
प्राय: पुरुष अनुहारमा मुखमाथिवरिपरि बाक्लै आउने रौँलाई दाह्रीजुँगा भनिन्छ । जुँगा माथिल्लो ओठमाथि पलाउँछ भने दाह्री तल्लो ओठको तलदेखि चिउँडो र घाँटी हुँदै दुवै कानको जरासम्म फैलिन्छ । दाह्रीजुँगा शरीरको अन्य रौँजस्तै प्रोटिन (क्याराटिन) र प्रोटिनसँग मिल्दोजुल्दो वस्तुबाट बन्ने गर्छ । हाम्रो शरीरमा दाह्रीजुँगाको रौं नै सबैभन्दा बढी लचिलो र बलियो हुन्छ । एक व्यक्तिको अनुहारमा औसत करिब २५ हजारजति रौं हुन्छन् । अनुहारको रांै एक
दिनमा आधा मिलिलिटरको गतिले बढ्ने गर्छ ।
कुन समय उपयुक्त ?
कतिपय व्यक्तिले बिहान उठ्नासाथ त, कतिले साँझतिर वा केहीले त बिहान र साँझ दुवै समयमा दाह्री काट्ने गर्छन् । अमेरिकन एकेडेमी अफ डर्मेटोलजी (एएडी) का अनुसार दाह्री नुहाएलगतै काट्नु उपयुक्त हुन्छ । यो समय छाला पानीले राम्ररी भिजेको हुन्छ ।
अझ मनतातो पानीले नुहाएपछि दाह्री काट्नु निकै राम्रो मानिन्छ । मनतातो पानीले राम्ररी भिजाएर दाह्री काट्दा मासंपेशीले आराम पाउँछ, रोमछिद्रसमेत खुला हुन्छ ।
दाह्री काट्दा
  • मनतातो पानीले अनुहार राम्ररी भिजाउनुपर्छ ।
  • उपयुक्त सेभिङ क्रिम, जेल वा साबुन लगाएर अनुहारमा सेभिङ ब्रसको सहयोगले राम्ररी दल्नुपर्छ । यसो गर्दा दाह्री नरम मात्र हँुदैन, छालामाथिको मृतकोषिकासमेत हट्छ ।
  • जेल वा फोम औँलाले होइन, सेभिङ ब्रसले अनुहारमा लगाउनुपर्छ । यसो गर्दा मजाले पिँmज आउँछ, छालाको रक्तसञ्चार बढ्छ, अनुहारको व्यायामसमेत हुन्छ । क्रिम राम्ररी लागेपछि दाह्री काट्न सजिलो हुने भइहाल्यो ।
  • दाह्री काट्नुभन्दा अघि नै ब्लेड धारिलो छ कि छैन भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ । ब्लेडको गुणस्तर हेरेर, प्रयोग गर्दा दुखाएको छ कि, यो कुरा विचार गरेर निश्चित अन्तरालमा ब्लेड बदल्नुपर्छ ।
  • रेजरले अनुहारमा लामो स्ट्रोक्स लगाउनुपर्छ । यसो गर्दा ब्लेडमा दबाब कम पर्छ, राम्रो सेभिङ हुन्छ ।
  • दाह्री काट्दा रेजरलाई बारम्बार पानीले सफा गर्नुपर्छ । यसो गर्दा रेजरमा अडकेको रौँ निस्किन्छ र राम्ररी काट्छ ।
  • रेजरको प्रयोग रांै उम्रने दिशातिर गर्नुपर्छ । घाँटी, गाला, ओठ तल लगायत भागमा रांै उम्रने दिशा फरकफरक हुन्छ ।
  • दाह्री काटेपछि अनुहार मनतातो वा सामान्य पानीले राम्ररी धोएर एन्टिसेप्टिक लोसन, फिटकिरी अनि जाडो याम भए मोइस्चराइजर लगाउनुपर्छ ।
  • दाह्री काट्दा हुन सक्ने संक्रमणबाट जोगिन रेजरलाई सधैँ राम्ररी धोएर सुक्खा राख्नुपर्छ । सातामा एक पटक तातो पानीमा उमाल्ने वा घाममा केही बेर राख्ने गर्दा संक्रमणको सम्भावना कम हुन्छ ।
  • आफूले उपयोग गर्ने रेजर अरूलाई दिनु हुँदैन । सैलुनमा दाह्री बनाउँदा ब्लेड नयाँ भएको र औजार संक्रमणमुक्त भएको सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।
दाह्री
  • एक व्यक्तिको दाह्रीको औसत लम्बाइ वार्षिक रूपमा ५.५ इन्च हुन्छ ।
  • तपाईंले कहिल्यै काट्नुभएन भने दाह्री २७.५ फिटसम्म लामो हुन सक्छ ।
  • एक व्यक्तिको जीवनकालमा दाह्री काट्नमा औसत रूपमा करिब ६२ दिन बित्ने गर्छ ।
  • एक महिनामा रांै एक सेन्टिमिटरले बढ्छ ।
  • दाह्री रातिभन्दा दिनमा बढी छिटो बढ्ने गर्छ ।
  • दाह्रीले प्रदूषण र धूलोसम्बन्धी एलर्जीबाट जोगाउँछ ।
  • दाह्रीजुँगाले सूर्यबाट निस्किने ९५ प्रतिशतसम्म परावैजनी किरणबाट जोगाउँछ ।
  • दाह्री पाल्दा छाला सुक्खा हुन पाउँदैन ।
atulmishra7@gmail.com
श्रोत कान्तिपुर दैनिक

Continue Reading
Advertisement " />

प्रमुख समाचार