Connect with us

आयुर्वेदिक

त्रिफला चूर्णका फाइदा अनेक

Published

on

हर्रो, बर्रो र अमला मिसाएर त्रिफला चूर्ण बनाइन्छ । पहिले तीनवटै फलको भित्री बियाँ या गेडा हटाएर सुकाउनुपर्छ त्यसपछि तीनवटैको बराबर तौल लिएर एकै ठाउँमा मिसाएर पिस्ने गरिन्छ । तीनवटै फललाई फरक–फरक पिसेर एकैठाउँमा मिसाउन पनि सकिन्छ ।

 

त्रिफलाको प्रयोग
विशेषगरी कब्जियत समस्या भएकालाई त्रिफला धेरै फलदायी हुन्छ । मधुमेह र पेटमा संक्रमण हुँदा पनि यसको प्रयोग गरिन्छ । अरुचि भएकालाई भोक जगाउन तथा अपच भएकालाई पनि पाचनक्रिया सहज बनाउन त्रिफलाले भूमिका खेल्छ । योनिबाट सेतोपानी बग्ने समस्या छ भने पनि त्रिफलाको काँडा बनाएर पिउँदा लाभ मिल्छ । घाउ–खटिरा भएको ठाउँमा पनि यसको काँडा बनाएर प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

 

काँडा प्रयोग गर्ने तरिका

  • त्रिफलाको काँडा बनाउँदा ३ देखि ६ ग्राम त्रिफलामा १६ गुणा बढी पानी उमालेर आधा बनाउने र दैनिक दुईदेखि तीनपटकसम्म संक्रमित ठाउँमा धुँदा निको हुन्छ ।
  • तयार पारिएको काँडा बिहान चियाको रूपमा सेवन गर्न पनि सकिन्छ । मुखमा फोहोरका कारण घाउ उत्रिएको छ भने त्रिफलाको काडाले कुल्ला गर्दा निको हुन्छ ।
  • कब्जियत भएको छ भने ३ देखि ६ ग्राम दिनमा दुईदेखि तीनपटक सेवन गर्दा राम्रो हुन्छ । कब्जियत बढी नै छ भने चिकित्सकको निगरानीमा १० ग्रामसम्म सेवन गर्न सकिन्छ ।
  • आँखाको दृष्टिशक्ति बढाउन बेलुका सुत्ने वेलामा दुई चम्चा मह र घिउमा १–२ ग्राम त्रिफला चूर्ण मिसाएर खाँदा राम्रो हुन्छ । यसरी मह र घिउसँग खाँदा यी दुई चिज कहिल्यै पनि बराबर पार्नुहुँदैन । पातलो व्यक्तिले गर्मी मौसममा सेवन गर्दा मह कम गर्नुपर्छ भने घिउको मात्रा बढाउनुपर्छ । बलियो व्यक्तिले जाडो समयमा सेवन गर्दा भने घिउ कम र मह बढी राख्नुपर्छ ।
  • कपाल फुलेको छ या चायाले सताएको छ भने त्रिफला चूर्णले धुँदा राम्रो गर्छ ।
  • त्रिफला अन्य औषधिमा पनि मिसाएर बनाइएको हुन्छ । यसले अन्य औषधिलाई शरीरमा लाग्न दिन पनि मद्दत गर्छ । अरू औषधि खाएपछि यो खाने गरिन्छ । त्यसैले यसलाई अनुपान पनि भनिन्छ ।

 

प्रा. डा. श्याममणि अधिकारी नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

आयुर्वेदिक

यो हो ब्लड प्रेशर हटाउने मिठो फल

Published

on

ब्लड प्रेशर आधुनिक जीवनशैलीको बीमारीका रुपमा लिइन्छ । यसलाई ‘साइलेन्ट किलर’ भन्ने गरिन्छ ।

मुटुको धमनीहरूमा प्रेशर बढ्ने बेला अर्गन सप्लाई गर्नका लागि ज्यादा प्रेशर लगाउनु पर्छ । यसलाई नै हाई ब्लड प्रेशर भन्ने गरिन्छ । टाउको दुख्नु, चक्कर आउनु र धड्कन बढ्ने जस्ता यसका प्रमुख लक्षण हुन् ।

हाई ब्लड प्रेशर एक गम्भीर समस्या मानिन्छ । हाई ब्लड प्रेशरबाट पीडित व्यक्तिले आफ्नो बीपी कन्ट्रोल राख्न अत्यन्तै जरुरी छ । यदि बीपी कन्ट्रोल गर्न सकिएन भने शरीरका अंगहरूलाई नोक्सान पुग्छ ।

हाई ब्लड प्रेशर भयो भने हार्ट अटैक, किडनीमा खराबी जस्ता समस्या हुने संभावना बढ्ने गर्छ । खानपान, गलत आदत, मानसिक तनाव र ठीकसँग निद्रा नलाग्नु यसको मुख्य कारण मानिन्छ ।

यी समस्याबाट धेरै तनाव लिन जुरुरी छन । किन कि खजूरको मद्दतले ब्लड प्रेशर कंट्रोल सकिन्छ । खजूरमा धेरै मात्रामा भिटामिन र मिनरलका साथसाथै प्रोटीन पनि पाइन्छ ।

यसका अलावा फाइबरको गुणले पनि खजूरलाई लाभदायक मानिन्छ । खजूरको भिटामिन बी १, बी २, बी ३, बी ५, ए १ र भिटामिन सी पनि पाइन्छ । खजूरमा पोटैशियम भरपूर पाइनुका साथै सोडियमबाट मुक्त हुन्छ । खजूरको ड्राई फ्रूटको श्रेणीमा राख्ने गरिन्छ ।

प्रत्येक दिन बिहान नाश्ताका बेला तीन वटा दाना खजूर खादा राम्रो हुन्छ । खजूर खानेवित्तिकै तातो पानी खाँदा उपयुक्त हुन्छ ।

यो उपायलाई लगातार एक महिना निरन्तर गर्नुपर्छ । खजूरलाई बिहान नाश्तासँग सधै पनि खान सकिन्छ । तर, ब्लड प्रेशर हुने व्यक्तिले आफ्नो खानपानलाई सधै ध्यान दिनुपर्छ ।

ब्लड प्रेस हुने व्यक्तिले एक्सरसाइज नियमित गर्नुपर्छ । हाई ब्लड प्रेशर हुने व्यक्तिले डाक्टरद्वारा तोकिएको औषधि पनि नियमित रूप सेवन गर्नुपर्छ । खजूर खाएर ब्लड प्रेशर कम भएको छ भने त्यसको जानकारी चिकित्सकलाई दिनुपर्छ ।

Continue Reading

आयुर्वेदिक

घुँडा दुख्छ ? यसरी गर्नुहोस आयुर्वेदिक उपचार

Published

on

आजभोलि घुँडा दुख्नु धेरै व्यक्तिहरूको साझा समस्या भइसकेको छ । घुँडाले हाम्रो दैनिक क्रियाकलाप जस्तै हिंड्डुल, दौड आदिका लागि शरीरको सम्पूर्ण भारलाई उठाएको हुन्छ । जब यसमा कुनै समस्या भई दुख्न थाल्छ अनि हामी घुँडा दुखेको अनुभव गर्दछौं ।

 

घुँडा दुख्नुलाई आयुर्वेदमा वात रोग भनिन्छ । वात रोग पनि ८४ प्रकारका हुन्छन् । वात रोगका कारणले गर्दा नै घुँडा दुख्छ किनकि वात रोगमा मुख्यतस् जोर्नीहरू नै प्रभावित हुन्छन । यसका मुख्य कारणहरूमध्ये वातावरणअनुसार रहनसहन र खानपान नहुनु, वंशाणुगत, उमेर, मोटोपन आदि हुन् । घुँडा दुख्दा वात रोगअनुसार विभिन्न लक्षणहरू देखा पर्दछ, घुँडा सुन्निनु, रातो हुनु, हिंड्दा कटकट गर्नु, तन्काउन गाह्रो हुनु आदि । कहिलेकाहीँ दुखाइ यति बढ्छ कि जसले गर्दा रोगीलाई हिंड्डुल गर्न समेत गाह्रो हुन्छ ।

यस्ता लक्षणहरू देखा परेमा कहिल्यै पनि आफूखुशी औषधिसेवन नगरी चिकित्सकलाई तुरुन्त देखाइ हाल्नुपर्दछ । यस रोगको उपचार विभिन्न चिकित्सा पद्धतिहरूद्वारा गरिन्छ । आयुर्वेद चिकित्सा पद्धतिमा पनि यसको राम्रो उपचार विधि छ । आयुर्वेदका चिकित्सक, कविराज, वैद्यको सल्लाहअनुसार औषधिसेवन गरे यो रोग सधैंका लागि निको हुन्छ । आयुर्वेदमा घुँडा दुख्नुको उपचारमा सबभन्दा पहिले रोग पत्ता लगाइ शोधन चिकित्सा गरिन्छ, जसलाई पञ्चकर्म भनिन्छ । यसमा रोगीलाई पहिले दिपन पाचनको औषधि दिई पछि रोगअनुसार स्नेहन, स्वेदन गरिन्छ । यदि घुँडा बढी सुन्निएको छ भने त्यसलाई स्नेहन नगरी बालुवा स्वेदन गरिन्छ अर्थात् बालुवलाई तताइ कपडामा पोको पारेर सुन्निएको ठाउँमा सेक्ने क्रिया गरिन्छ ।

यदि सुन्निएको छैन भने स्नेहन र स्वेदन गरी त्यसपछि रोगअनुसार वस्ति प्रयोग गरिन्छ अर्थात् गुदामार्गबाट औषधियुक्त तेल वा औषधि द्रव्य तयार पारेर पठाइन्छ ।

पञ्चकर्मको प्रक्रियापछि रोगीलाई निम्नानुसारका औषधिहरू उचित मात्रानुसार सेवन गराइन्छ । औषधिहरूमा महायोगराज गुग्गुल, त्रयोदभांकद एरन्ड तैल, महारास्नादी काठा, दशमूल चूर्ण, वृहतवात चिन्तामणि रस छन् । यसका साथै पञ्च परहेज र व्यायाम योगा गर्नुपर्दछ ।

 

डा. रमेश मिश्र,

Continue Reading

आयुर्वेदिक

बच्चालाई कब्जियत भयो भने के गर्ने ?

Published

on

कब्जियत प्राय स्तनपायी बच्चामा हुने गर्दछ । यस रोगलाई हटाउनको लागि आमा तथा बच्चालाई कहिल्यै पनि विभिन्न औषधीहरु दिनुहुदैन । रोगीलाई तातो पानी पिलाउने, गुद्धद्धारमा ग्लीसिरिनको बत्ति दिने । २० ग्राम अरण्डीको तेल पिचकारीद्धारा गुद्धद्धारमा पठाइ दिने या एनिमा दिनाले यो रोग ठीक हुन जान्छ ।

 

कब्जियतको उपचारको लागि कम्मरको चारैतिर चिसो पानीले भिजाएर निचोरिएको कपडा १ वा २ घण्टासम्म बाँधिदिने र माथिबाट ओभानो उनीको कपडाले ढाकिदिनु वा बाँधिदिनुपर्दछ । त्यसपछि मन तातो पानीको एनिमा दिनुपर्दछ । यसको अतिरिक्त रोगीको पेटमा तातो चिसो सेक दिई विस्तार विस्तार मालिस गर्ने, प्रशस्त पानी पिउन दिने र भोजनको मात्रा घटाइ दिने ।

Continue Reading
Advertisement " />

प्रमुख समाचार